« مشرك » به حساب آمده‌اند . « 1 » همچنين اصطلاح غالى در موارد زيادى ، اعم از غلات ملحد و غلات منحرف ( اهل تفويض ) به كار رفته و اين خود مشكلاتى را در ارزش داورى در پى داشته است . « 2 » اين مشكل از اين جهت است كه اصطلاح غلات هرگاه به تنهايى به كار رود عموما غلو نوع اوّل متبادر مىشود . به عنوان نمونه شيخ صدوق اگرچه در داورى خود صاحبان هر دو ديدگاه ( غاليان ملحد و مفوضه ) را كافر مىداند اما از آنان به عنوان دو گروه جدا نام برده و مىگويد : « عقيده ما دربارهء غاليان و مفوضه اينست كه آنان به خداوند كافر شده‌اند و از يهوديان و مسيحيان ، مجوس قدريه ، حروريه و از همه صاحبان بدعت‌ها و هوس‌هاى گمراه‌كننده بدترند . » « 3 » و يا در جاى ديگرى مىگويد : « ان الغلاة و المفوضة لعنهم الله ينكرون سهو النبى . » « 4 » در روايتى از امام رضا عليه السّلام نقل شده كه : « الغلاة كفار و المفوضة مشركون » . « 5 » نويسنده كتاب المقالات و الفرق دربارهء صاحبان اين ديدگاه مىنويسد : . . . و اما كسانى كه قائل به تفويض ، يعنى اينكه خدا همه امور را به بندگانش واگذار كرده است ، هستند ، پنداشتند كه خداوند واحد ازلى ، يك شخص كاملى را كه در او نقص نباشد ، برپا مىدارد و تدابير امور خلق را به او تفويض و واگذار مىنمايد . آن اشخاص همان محمد و على و فاطمه و حسن و حسين و امامان ديگر هستند ، و همه‌ى آنها داراى يك معنا و مفهوم ( روح واحد ) هستند ؛ از اين‌رو ، زاده شدن آنها را

--> ( 1 ) . مجلسى ، ج 25 ، ص 328 به بعد ؛ و نيز مدرسى ، مكتب در فرايند تكامل ، ص 29 به بعد . ( 2 ) . نمونه‌هايى از اين اختلافات و مشكلات را با ذكر منابع بنگريد : مدرسى ، مكتب در فرايند تكامل ، ص 35 - 36 . ( 3 ) . صدوق ، الاعتقادات ، ص 97 . روايات زيادى از اهل بيت عليه مفوضه و غلات را بنگريد : مجلسى ، ج 25 ، ص 261 - 350 . ( 4 ) . صدوق ، من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 359 و نيز بنگريد : مجلسى ، ج 25 ، ص 273 ، 328 و 337 . ( 5 ) . عيون اخبار الرضا ، ج 2 ، ص 219 .